على اصغر شميم
653
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
ميرخواند و جلد دهم آن شامل وقايع مربوط به دورهء صفويه و افشاريه و زنديه و قاجاريه است و به وسيلهء رضا قلى خان هدايت تأليف شده و حاوى وقايع دورهء قاجاريه تا سال 1273 قمرى است . 8 - منتظم ناصرى ؛ تأليف محمد حسن خان صنيع الدوله ( كه پس از مرگ پدر خود ، حاجى على خان مقدم مراغه فراشباشى ، قاتل اميركبير لقب او را كه اعتماد السلطنه بود ، گرفت ) ، چاپ سنگى ، تهران و شامل وقايع تاريخى از سال 1194 تا سال 1300 قمرى . در اين كتاب وقايع تاريخى ايران به ترتيب سال وقوع ( به سال هجرى قمرى و ميلادى ) نوشته شده و به حوادث بعضى از كشورهاى جهان نيز اشاره شده است . دربارهء كتابهاى شمارهء 6 و 7 و 8 كه معتبرترين اسناد تاريخى دورهء قاجاريه تا اواخر سلطنت ناصر الدين شاه است ، بايد به اين نكته توجه كنيم كه مؤلفين كتب مزبور ، چون خود از بازيگران سياسى آن عصر و مقرب درگاه سلطنت قاجاريه بودهاند ، نتوانستهاند در غالب موارد حقايق تاريخى را بيان كنند و شايد به حكم غريزه صيانت نفس و حفظ مقام و دارائى گاهى نيز به قلب حقيقت متوسل شدهاند و ما در ضمن كتاب ، مكرر به اين موضوع و موارد آن اشاره كردهايم . كتاب ناسخ التواريخ هم مشروحترين و جامعترين تاريخ دورهء قاجاريه و هم يكى از بهترين نمونههاى نثر شيوا و سليس آن دوره است . 9 - ميرزا تقى خان اميركبير ؛ تأليف عباس اقبال آشتيانى ، به كوشش ايرج افشار ، چاپ تهران ، سال 1340 شمسى ، از انتشارات دانشگاه تهران ، شمارهء 706 ، هديه دكتر اصغر مهدوى به دانشگاه تهران . 10 - تاريخ سياسى و ديپلماسى ايران ؛ تأليف دكتر على اكبر بينا ( جلد اول از 1134 تا 1243 قمرى ) ، چاپ تهران ، سال 1337 شمسى ، از انتشارات دانشگاه تهران ، شمارهء 466 . 11 - به مناسبت صدمين سال قتل اميركبير ؛ ( زندگى ميرزا تقى خان اميركبير ) ، نگارش و تأليف حسين مكى ، چاپ دوم ، مهرماه 1326 شمسى ، تهران . 12 - تحولات سياسى نظام ايران ؛ از آغاز قرن يازدهم هجرى تا سال 1301 هجرى شمسى ، تأليف جهانگير قائممقامى ، چاپ اول 1326 ، تهران . 13 - مرزهاى ايران ؛ نگارش مهندس محمد على مخبر ، چاپ اول ، تهران 1324 . 14 - خاطرات سياسى ميرزا على خان امين الدوله ؛ به كوشش حافظ فرمانفرمائيان ، چاپ